In de ochtend van 28 februari 2026 voerden Israël en de Verenigde Staten een serie aanvallen uit op Iran. De aanvallen volgden op weken van opgelopen spanningen en dreigen uit te draaien op een regionale brandhaard. Leerlingen krijgen via het nieuws en sociale media veel mee over deze oorlog, maar de kans is groot dat het hier vaak gaat om gefragmenteerde informatie. Waar de ene leerling bang of verdrietig is, heeft de andere leerling meer behoefte aan duiding. Het is verstandig vooraf goed te bedenken hoe je de oorlog gaat bespreken. In deze lesbrief doen we een aantal aanbevelingen die moeten worden gezien als hulpmiddelen. Het is uiteindelijk de docent die het beste de situatie in de klas kan inschatten.
Pedagogische tips
In ons dossier vind je allerlei artikelen over het bespreken van sensitieve onderwerpen, welke onderwerpen zich wel en niet lenen voor een open dialoog en hoe je kunt reageren op grensoverschrijdende opmerkingen. Ook onze do’s en don’ts geven algemene aanwijzingen voor het bespreken van gevoelige onderwerpen in de klas. Hieronder staan meer specifieke pedagogische handvatten voor het bespreken van de oorlog in Iran.
Je eigen perspectief
Voordat je in gesprek gaat met je leerlingen/studenten is het verstandig om na te denken over je eigen perspectief en hoe je daarmee om wilt gaan. Stel jezelf de volgende vragen:
- Wat weet ik over dit onderwerp? Op basis van welke bronnen?
- Heb ik er bewust of onbewust al een eigen mening over?
- Kan ik die mening verbergen? Of ga ik die delen? (Lees hier meer).
- Welke emoties spelen er bij mijzelf als het om dit onderwerp gaat?
- Hoe kan ik deze emoties reguleren tijdens de discussie?
- Welke verschillende perspectieven leven onder de leerlingen?
- Hoe zorg ik ervoor dat ik mogelijke spanningen in de klas de-escaleer en het gesprek openhoud?
- Wat weet ik in grote lijnen over de historische context van het onderwerp?
Wat speelt er in jouw klas?
Wees je ervan bewust dat leerlingen met emoties de klas kunnen binnenkomen, en dat dit onderwerp bij bepaalde leerlingen extra gevoelig kan liggen. Ga daarom eerst na wat er mogelijk kan leven in de klas die je voor je hebt, en inventariseer wat er leeft bij de leerlingen. Je kunt jezelf o.a. de volgende vragen stellen:
- Zitten er leerlingen in mijn klas voor wie dit onderwerp extra gevoelig ligt? Denk aan leerlingen met een oorlogsverleden of leerlingen met familiebanden in Iran (ga er niet automatisch vanuit dat ze de aanvallen van Iran steunen, veel mensen hebben zorgen om bijvoorbeeld hun familie) of landen in de regio zoals Libanon. Ga in gesprek met deze leerlingen (kan ook via de mentor), geef ze de mogelijkheid om de les niet bij te wonen of houd deze leerlingen extra in de gaten tijdens de les.
- Schoolleiders kunnen voordat er spanning in de klas ontstaat, ook in gesprek gaan met de ouders van deze leerlingen. Bespreek met elkaar hoe jullie met de situatie omgaan.
- Welke woorden kies ik? Wees je ervan bewust dat jouw eigen houding en de woorden die je gebruikt impact hebben op de manier waarop de discussie plaats zal vinden in de klas. Zo kan de Iraanse bevolking (en mensen met een Iraanse achtergrond die leven in andere landen) niet over een kam geschoren worden. De grootste slachtoffers van oorlog zijn meestal burgers die hier niks mee te maken (willen) hebben.
- Wat voor emoties kunnen mijn leerlingen mee de klas in nemen? Bied ruimte voor de emoties van leerlingen en pas het lesdoel dat je kiest aan op wat er leeft in de klas. Zie onderaan de pagina suggesties voor werkvormen op verschillende niveaus en met verschillende leerdoelen.
Wat is jouw rol als docent?
Gebruik onderstaande tips bij het bepalen van je eigen rol in de discussie.
- Stel je op als gespreksleider. Jouw taak is het gesprek zoveel mogelijk in goede banen te leiden. Laat leerlingen zoveel mogelijk zelf aan het woord en laat ze onderling discussiëren.
- Zorg voor een gemeenschappelijke kennisbasis zodat leerlingen een goed gesprek kunnen voeren. Gebruik hiervoor de historische context en duiding (zie ons artikel Waarom schakelden de Verenigde Staten en Israël de hoogste leider van Iran uit, en met welke mogelijke gevolgen?) in de kennisbank. Vermijd een eenzijdige kennisoverdracht en stel veel vragen.
- Luister naar leerlingen en probeer achterliggende bezorgdheden te achterhalen.
- Motiveer de hele klas om deel te nemen aan het gesprek.
Hoe zorg je dat de discussie goed verloopt?
De situatie in Iran en het Midden-Oosten kan leiden tot controverse en polarisatie in de klas. Wat kun je doen om te zorgen dat de discussie goed verloopt?
- Bied ruimte voor verschillende meningen en opvattingen. Dit is uitnodigen.
- Stel grenzen aan meningen zodra die doorslaan in ongewenste uitspraken, bijvoorbeeld als er (onbewust) wordt beledigd. Dit is begrenzen.
- Bevraag controversiële meningen door de leerlingen als expert centraal te stellen, d.w.z. door de leerlingen zelf te bevragen, onderzoek te laten doen en te spiegelen. Corrigeer feitelijke onjuistheden als deze een belangrijke rol spelen in de discussie.
- Vraag waar leerlingen hun informatie vandaan halen. Zo gaan er veel filmpjes rond op TikTok en Instagram. Het lastige bij deze beelden is dat deze niet geverifieerd zijn en dus niet altijd de (hele) waarheid vertellen. Bovendien kan het zo zijn dat leerlingen hier heftige beelden te zien krijgen, zoals van explosies. Benadruk het verschil tussen sociale media en traditionele media, en kijk desnoods samen naar fragmenten of een uitzending die geschikt is voor de leeftijdsgroep waaraan je lesgeeft (bijvoorbeeld van het Jeugdjournaal of NOS op 3).
- Probeer alle standpunten aan bod te laten komen om inclusiviteit te vergroten. Leg uit waarom er verschillende perspectieven en wereldbeelden bestaan: afhankelijk van hoe je ergens naar kijkt (perspectief) ziet het er anders uit.
- Wees je ervan bewust dat leerlingen (verschilt per leeftijd) hele andere zorgen kunnen hebben dan volwassenen over de gevolgen van de oorlog. Bijvoorbeeld van het willen begrijpen hoe het zit (oudere leerlingen) tot gerustgesteld worden dat het hier geen oorlog wordt (jongere leerlingen).
- Bespreek met de leerlingen wat ze zelf zouden kunnen doen om de mensen in Iran en het Midden-Oosten te helpen. Zo zouden de leerlingen met een schoolactie geld op kunnen halen voor humanitaire hulp- en mensenrechtenorganisaties, zoals het Rode Kruis, Amnesty International en Artsen zonder Grenzen. Ook kleine acties kunnen al veel betekenen voor slachtoffers. Daarnaast kunnen ze in plaats van heftige beelden over de oorlog te bekijken en te delen, zich ook verdiepen in de verhalen van burgers en leeftijdsgenoten met familie in de regio.
- Wees ook hoopvol, zeker voor kinderen. Vertel dat er overal op de wereld mensen zijn die werken aan vrede. Dat er nu ook mensen aan het werk zijn om het geweld te stoppen. Er is een verschil tussen regeringen en gewone burgers.
Veel Iraniërs (en mensen in de regio) zetten zich juist in voor vrijheid, vrede en mensenrechten.
Werkvormen
Elke klas is anders. En welke leerlingen er in je klas zitten, bepaalt welke werkvorm geschikt is. Zijn leerlingen vooral verdrietig over al het geweld en de slachtoffers of bang voor wat dit betekent voor Nederlanders en familieleden in de regio, dan is een andere werkvorm nodig dan wanneer je leerlingen meer behoefte hebben aan informatie om te begrijpen waarom verschillende landen betrokken zijn bij de oorlog en hoe die tot stand kwam. Daarom zetten we hieronder een aantal bestaande werkvormen die toe te passen zijn op deze oorlog.
De oorlog beter begrijpen
Wil je samen met je klas ontrafelen wat er gaande is? Een simpele instapwerkvorm is het bespreken van disruptieve nieuwsgebeurtenissen in de klas, waar je ook eenvoudig mediawijsheid aan kunt koppelen. Tip: bekijk met de klas deze link van de NOS en dit artikel van RTL Nieuws over nepbeelden van de oorlog in Iran.
Of maak een overzicht van enkele sleutelfiguren (Ayatollah Khamanei, Donald Trump, Benjamin Netanyahu) door leerlingen zelf onderzoek te laten doen aan de hand van de werkvorm Dobbelsteen met vragen.
Je kunt de leerlingen ook ons achtergrondartikel Waarom schakelden de Verenigde Staten en Israël de hoogste leider van Iran uit, en met welke mogelijke gevolgen? laten lezen en zelf een tijdlijn laten maken van de belangrijkste gebeurtenissen.
Emoties reguleren
Merk je dat leerlingen ontdaan zijn door het geweld, of angstig zijn voor (het verergeren of uitbreiden van) oorlog? De werkvormen Emoties in kaart brengen (**), De-escalatie (***) of Vreedzaam schrijven tegen geweld (***) zijn ontwikkeld om de situatie in Gaza te bespreken, maar zijn met kleine aanpassingen goed inzetbaar bij de actualiteit.
Nucleaire dreiging bespreken
Het atoomprogramma van Iran vormde een belangrijke aanleiding voor het bombardement door Israël en de Verenigde Staten. We schreven al eerder over de vraag Moeten we bang zijn voor kernwapens? en ontwikkelden lessen over kernwapens op drie niveaus.